QB Viết »

Ở căn nhà nhỏ ngày xưa của mẹ tôi, tôi đóng một kệ sách treo tường bằng gỗ tạp ba ngăn, ở ngay vì tường ngăn cách phòng ngoài với nhà tắm. Trên đó, sách xếp đặc kín. Tôi còn dành một góc tầng trên cùng để cất bộ sưu tập vỏ bao thuốc lá - ở đó có những hiệu những dòng ta chỉ thấy trên sách báo, như Gitanes, Stuyvesant, Chesterfield. Khách đến nhà, có lẽ chẳng ai là smoker thứ thiệt, nên không hề liếc mắt đến mớ vỏ hộp… quý giá kia đến một lần, mà chỉ chăm chăm dò tìm trong dãy sách những cái nhan đề. Nhan đề, là gọi tắt: nhan có vấn đề. Nổi Loạn của Đào Hiếu, nhác trông đã ồ lên, ôi bậy thế. Chân Dung Nhà Văn của Xuân Sách, chưa kịp tỏ đã ối ối, sao lại có cuốn này ghê thế. Rồi Làm Đĩ của Vũ Trọng Phụng, Người Đẹp Say Ngủ của Kawabata, thế nào cũng được khách rút ra khỏi kệ (rồi đặt lại sai chỗ) hoặc ít nhất cũng sờ vào, xốc xếch cả dãy sách tôi đã xếp rất ngay ngắn. Bên dưới những ngăn treo đó, là chiếc divan tôi vẫn nằm nghỉ trưa, nơi ưa thích nhất vì chỉ cần với tay là rút được sách đọc ngay. Sau này, khi bà ngoại tôi nằm bệnh liệt giường, chiếc divan nhường cho bà nằm. Từ ngoài cửa trông vào, cách bài trí như thế rất sái về phong thủy: ta có cảm tưởng những ngăn kệ nặng nề sắp sụp xuống đè người nằm dưới. Tôi thấy không ổn. Thêm nữa, mẹ tôi cứ cằn nhằn sao tôi trữ lắm sách “bậy bạ”, mang tiếng quá. Thế là tôi quyết định gỡ bỏ kệ, rút hết sách xếp vào mấy thùng carton to. Và tất nhiên không mua thêm sách mới nữa.

Thực ra vài thùng sữa chỉ là cái gia tài rơi rớt. Nhà tôi mất sách nhiều lắm rồi, sau mấy đợt thu gom văn hóa phẩm tàn dư chế độ cũ. Toàn bộ loạt sách giáo khoa từ lớp Năm (lớp 1) đến Đệ Nhất (lớp 12) ngày trước mẹ tôi có đủ, đã đem nộp phường hoặc đốt ngay trước nhà. Sách Tự lực văn đoàn, tạp chí Văn, Sáng Tạo, kinh Phật, thì đem gửi cho các gia đình quen, họ bỏ sách vào bọc nylon vứt xuống đáy hồ nước - nhà cửa Saigon xưa luôn có một hồ chứa nước ăn xây ngay chỗ “sàn nước”; nhưng đến lượt các nhà cứu-độ-sách này cũng ly tán, đi kinh tế mới hoặc ra ngoại quốc. Sách tan tành. Khi đã có đồng ra đồng vào bằng việc dạy thêm, tôi ra chợ sách cũ Đặng Thị Nhu tìm mua lại được một số, nhưng nào có thấm gì.

Tôi đặt nhan bài tạp văn này là Thú Sách, chẳng phải vì sợ phạm vào cụ Vương Hồng Sển (”thú chơi sách”), mà vì chính tôi cũng nhập nhằng nước đôi giữa việc sưu tập sách và đọc sách. Có tiền mua sách chất đầy nhà cho vui mắt, hay là đọc hết kho sách ấy? Gia đình tôi đã từng có, rồi mất, bao nhiêu là sách - thì bây giờ thử hỏi có hứng thú để chơi sách nữa không? Còn đọc, sao phải đọc nhiều làm vậy?

Lúc mua căn hộ riêng, mười năm trước, tôi đóng ngay một kệ sách lớn. Nhưng chứa sách không bao nhiêu, chủ yếu là băng đĩa và các bìa hồ sơ công việc. Khi ấy vừa có sách điện tử dạng PDF, tôi a dua phong trào nhưng bằng một cách rất cổ lỗ, là in hết ra giấy. Tôi không quen đọc trên màn hình, đến giờ vẫn vậy. Hiển nhiên là kệ sách không kín thêm chút nào, chỉ có giỏ rác trong phòng ngày nào cũng đầy ắp giấy lộn.

Amazon bắt đầu cho khách hàng Việt đặt sách, tôi mua rất nhiều, suốt mấy năm ròng tháng nào cũng mua. Sách chuyên môn âm nhạc, sách nhiếp ảnh, tự điển, chứ không có sách văn học. Mãi đến năm 2007 tôi mới… về với văn chương, và khi ấy kệ sách mới đầy dần.

Mua sách, tôi có ý thích mua bản dịch Việt ngữ ở nhà sách rồi đặt Amazon đúng cuốn đó, nguyên tác. Đọc thì đọc song song, đối chiếu. Như vậy, tôi tốn thì giờ gấp đôi bình thường, song lại được cái thú không gì sánh nổi là nghiệm xem một ý tưởng gốc đã bị méo mó đến đâu khi chuyển sang Việt ngữ, đặc biệt là tiểu thuyết Coetzee và truyện trinh thám [phải nhại câu quen thuộc của nhà Nhã Nam, "vì… dịch người ta có thể đi xa đến đâu"]. Nhưng bắt giò dịch giả chỉ là chuyện “extra”, cái quan trọng là ta được thưởng thức một tác phẩm hai lần, ở hai không khí ngôn ngữ khác nhau. Đây là nói trường hợp bản dịch tốt.

Có mua sách thường xuyên, mới điểm được nhà xuất bản nào tử tế. Có mua sách thường xuyên, mới biết các dịch giả nào nhác thấy tên là nên bỏ qua, trừ phi ta muốn mọi thứ nghiêm chỉnh đều thành tiểu phẩm hài. Có mua sách thường xuyên, mới biết ta tốn tiền đến đâu.

Còn hỏi sao phải đọc nhiều và đọc không ngưng nghỉ như thế, thì tôi không biết đáp sao. Google một phát với từ khóa “lợi ích của đọc sách”, bạn có ngay hàng nghìn câu trả lời. Dĩ nhiên ngoài những lý do chung chung, kiểu như “món ăn tinh thần tối quan trọng”, “mở mang kiến thức”, “nâng cao trình độ”, “để biết yêu quý di sản văn hóa nhân loại”, tôi có những lý do riêng - mà có khi chả có lý do gì. Tôi đọc, vì tôi không thể không đọc, thế thôi.

Sách cũ giờ đang là mốt. Mốt sinh ra cũng kỳ, đúng vào lúc thoái trào của nghề buôn sách cũ. Đức Kỳ Thư, bạn tôi, hình như bỏ nghề đi biệt tích. Các nhà sách cũ uy tín đều dẹp tiệm. Khu chợ sách cũ Trần Nhân Tôn thì chỉ nên vào khi ta cần tìm Thời Trang Trẻ với Áo Trắng. Nhưng sưu tập sách cũ lại là thú chơi hiện đại, biểu lộ một phương cách sống chậm, về nguồn, tìm lại các giá trị từng bị quên lãng, bị ruồng bỏ. Nhiều nhà sưu tập sách cũ còn rất trẻ. Với những người này, tìm sách cũ không phải để nhớ lại (vì họ đã trải qua đâu) mà để tìm biết lần đầu những thứ (nghe nói rằng) rất hấp dẫn. Chơi sách cũ, nhìn từ góc ấy, cũng giống như tôi chơi vỏ bao thuốc lạ. Là chơi chứng tích xã hội/văn hóa, những chứng tích không thuộc về mình.

Gì thì gì, nó cũng là thú lành mạnh. Đây là tôi nói thú chơi vỏ bao thuốc của tôi, không phải thú chơi sách. Tôi sưu tập vỏ bao để ngắm chứ có để hút đâu mà hại.

Còn thú (chơi/mua/đọc) sách thì dứt khoát là lành mạnh rồi.

[cho chuyên trang Thị Dân, báo TTVH & ĐÔ tháng 8/2010]