Chiếc máy đầu đời của Dương Minh Long bạn tôi, theo lời anh kể, đã cùng anh đi chụp đám cưới mà thù lao đổi lấy gạo trứng, là Olympus-Pen FT. Khi phỏng vấn anh, quãng năm 1993, tôi chưa hiểu thế nào là máy ảnh, càng không hiểu làm sao một cuộn phim lại cho chụp đến 72 kiểu. Vừa rồi, nhân sự ra đời rầm rộ của dòng máy số Pen E-P1, tôi lật lại lịch sử Olympus để rồi thấy ra thêm nhiều điều thú vị. Xin chia sẻ cùng bạn đọc.

"Mẫu Pen F, xuất xưởng năm 1959"

Tôi được nghe kể rằng bác sĩ Trần Đông A cả đời chỉ mê mỗi hiệu Olympus. Có một nhà sưu tập máy ảnh mà tôi quen, cũng chỉ sưu tập mỗi Olympus, kho máy (gần 5 nghìn chiếc) của anh thậm chí có rất nhiều chiếc Pen không còn vận hành được. Mà vẫn mua, vẫn quý. Điều đó đủ khiến ta tò mò: Olympus là cái gì mà ghê gớm vậy?

Vâng, đã có một thời nó ghê gớm. Đã có một thời, dài nữa là đằng khác, nó khiến các hãng máy ảnh Âu châu phải khiếp sợ. Với thế hệ trẻ ngày hôm nay, cái tên Pen không gợi lên điều gì, chẳng phải vì kiến thức họ hẹp, mà vì Olympus đã… nín lặng quá lâu. Phải đến khi hãng đặt chiến lược tung máy số Pen E-P1 ra thị trường, lịch sử Olympus mới được ôn lại. Và bỗng trở thành một câu chuyện mới. Mới tinh khôi.

oOo

Chuyện chàng sinh viên Maitani

Bấy giờ là năm 1956. Nhật Bản đang nỗ lực chuyển mình sau những chấn động hậu chiến khủng khiếp. Như mọi ngành công nghiệp, ngành chế tạo máy ảnh đã đặt ra thử thách cho chính mình là phải vươn lên bằng - nếu không nói là hơn - ông khổng lồ Leica Âu châu. Eiichi Sakurai, chủ tịch hãng Olympus, bị ấn tượng hầu như tức khắc khi xem đề cương phát minh một dòng máy ảnh rangefinder mới lạ của một sinh viên. Lập tức, chàng trẻ tuổi ấy, tên họ là Yoshihisa Maitani, được mời vào hãng khi anh chưa xong học trình đại học.

Maitani yêu máy ảnh ngay khi còn thơ. Gia đình cậu có một chiếc Leica, và cậu đã tháo tung cái máy ra để nghiên cứu. Năm lên mười, cậu đã tự tay chế được một chiếc máy.

Bản vẽ chiếc máy ảnh mà hãng Olympus nhận được là thành quả của Maitani lúc rảnh - ngành chính ở đại học của anh là chế tạo ô tô. Thế nên, anh vui mừng khôn xiết khi mình được mời làm việc cho Olympus. Anh hứa với chủ tịch hãng là sẽ sản xuất được những chiếc máy ảnh nhỏ, chính xác, dễ dùng, với giá xuất xưởng chỉ 6 nghìn yên. Xin nhớ rằng một máy ảnh Nhật trung bình có giá 20 nghìn yên và máy Leica mười lần đắt hơn vậy!

Maitani có cách thu hút người mua rất đáng nể: anh thiết kế bộ phận lên phim sao cho mỗi gạt tay chỉ nhích nửa khung, như vậy hiệu quả kinh tế của một cuộn phim được nhân đôi. Tháng Mười năm 1959, chiếc Olympus Pen được tung ra thị trường và nhanh chóng thành best-seller.

Đó là chiếc máy tài tử duy nhất vào thời điểm đó có thể bỏ gọn trong túi quần hoặc túi áo sơ mi. Ba đặc tính nổi trội của Pen là: chất lượng tốt, dễ dùng và gọn.

Năm 1963, Olympus hoàn thiện dòng Pen hướng đến người dùng chuyên nghiệp hơn. Thiết kế thay đổi: thân máy reflex mà vẫn gọn, ống kính thay được. Đó là dòng Pen F, thường được bán với ống kính 38mm f/1.8 Zuiko. Dùng gương phản xạ đứng thay vì ngang, các lăng kính nhỏ hơn, Pen F vẫn giữ được sự gọn ghẽ. Cần biết rằng Pen F (và đời sau của nó, FT, có đo sáng gắn trong) là chiếc máy được săn lùng nhiều nhất ở Mỹ, hơn cả Leica: thì bạn cứ tưởng tượng đi, rất “có vẻ” Leica mà chỉ có hai trăm dollars! Nhiếp ảnh gia nổi tiếng W. Eugene Smith cũng thường xuyên dùng Pen.

"Nhiếp ảnh gia W. Eugene Smith với chiếc Pen"

Trong chiến tranh Đông Dương, các nhiếp ảnh gia chọn Pen FT như chiếc máy thay thế Nikon F trong các điều kiện ngặt nghèo.

Mười bảy triệu máy đã được bán ra.

… Vẫn Maitani

Yoshihisa Maitani không dừng ở đó. Anh tiếp tục sáng chế các dòng máy phản xạ gương khác cho Olympus, mà dòng nào cũng thành nổi danh: OM-1, OM-4, XA. Chân dung anh được hãng Olympus tận dụng quảng cáo tối đa, biến anh thành một mẫu “celeb” được quần chúng nhớ mặt - điều này thật hiếm hoi trong lãnh vực công nghệ. Từ trần năm 76 tuổi, sau khi đã về hưu ở cương vị giám đốc điều hành Olympus, Maitani trở nên bất tử.

Các thông tin thêm về Olympus, về Maitani có thể được tìm thấy ở đây.